HOVO Alkmaar
  • Hoger Onderwijs Voor Ouderen (HOVO) Alkmaar: cursussen voor 50-plussers
  • Hoger Onderwijs Voor Ouderen (HOVO) Alkmaar: cursussen voor 50-plussers

**Start definitief dinsdag 15 oktober in Alkmaar, meld nu aan!**

Dijken, sluizen, molens, polders: aspecten van de (Noord)Hollandse waterstaatsgeschiedenis

De omgang met water zit de Nederlanders in het bloed. Al tweeduizend jaar geleden, in de Romeinse tijd, werden dijken en terpen opgeworpen om zich te beschermen tegen het buitenwater, en bouwde men duikers en sluisjes om zich te ontdoen van het overtollige binnenwater. In de Late Middeleeuwen leidde de waterbeheersing tot een unieke vorm van bestuurlijke samenwerking; de waterschappen, die nog altijd als aparte bestuursorganisatie bestaan. De gemeenschappelijke verantwoordelijkheid voor het water als vriend en vijand leidde zo tot een eveneens typisch Nederlands verschijnsel: het ‘polderen’, net zo lang praten tot je een oplossing hebt die iedereen recht doet.

Noord-Holland neemt binnen de waterstaatsgeschiedenis een speciale plaats in, onder meer vanwege de grote droogmakingsprojecten in de 16de en 17de eeuw. In de cursus zal allereerst worden ingegaan op de oudste vormen van waterstaatszorg, zoals die onder meer door de Abdij van Egmond (Zanddijk e.a.) en de gezamenlijke boeren van West-Friesland (West-Friese Omringdijk) werden toegepast. Daarnaast zal ook de rol van de landsheer, de graaf van Holland, aan de orde komen. Vervolgens zal worden stilgestaan bij de ontwikkeling van de poldermolen, waarin Alkmaar een cruciale rol speelde. De eerste droogmakerijen (o.a. Achtermeer) ontstonden eveneens in deze omgeving. De rol van rijke investeerders leidde vervolgens tot een ‘ideale’ polder, de Beemster (1612), die tot in de 20ste eeuw model heeft gestaan voor de inrichting van nieuw land. Uiteraard zal ook worden stilgestaan bij de regionale samenwerking (Hoogheemraadschap der Uitwaterende Sluizen) en de gevolgen van grote stormvloeden tussen 1164-1170 (ontstaan van de Zuiderzee) en de 20ste eeuw. Tenslotte wordt de speciale rol van de waterschappen nu en in de nabije toekomst belicht, waarbij naast waterveiligheid ook problemen van micro-vervuiling, droogte en drinkwater aan de orde zullen komen.

De cursus omvat vier middagen en wordt afgesloten met een excursie naar het buitengebied, waarbij een aantal historische locaties en landschappen zal worden aangedaan.

Docent
Frits David Zeiler (Bergen NH, 1949) is historicus. Hij was onder meer werkzaam als wetenschappelijk onderzoeker, museumconsulent, tentoonstellingsmaker, gastdocent en reisleider. Hij is auteur van een groot aantal boeken en artikelen, meestal met een regionaal-historische inslag. Eén van zijn specialismen is de waterstaatsgeschiedenis. Zo werkte hij mee aan Van de Hunnepe tot de Zee: de geschiedenis van het Waterschap Salland (1996), Polderlands: Glossarium van waterstaatstermen (2009) en de Atlas van het Oer-IJ-gebied (2018). Over de Bergermeer en zijn molens schreef hij De Viaan, ‘een Sijpschen molen anno 1579 op den Bergermeer opgericht’ (1976). Op dit moment bereidt hij een boek voor over de geschiedenis van de Berger- en Egmondermeer en zijn randpolders.

 


Aantal bijeenkomsten
5
Dag en datum

dinsdag 15 en 29 oktober; 5, 12 en 19 (excursie) november
(start definitief, meld nu aan!)

Tijd

13:15 – 15:45 uur

Prijs

€179,-

Werkvorm

Hoorcollege met ruimte voor vragen en een excursie.

Aanbevolen literatuur Literatuur over poldergeschiedenis van Noord-Holland:
  1. Diederik Aten e.a., Dou: Landmeters in Rijnland en Hollands Noorderkwartier, 1600-1680. Leiden/Heerhugowaard 2016.
  2. Michiel H. Bartels e.a., Archeologie en geschiedenis van de Westfriese Omringdijk tussen Hoorn en Enkhuizen. Hoorn 2016.
  3. Guus J. Borger en Saskia Bruines, Binnewaeters gewelt: 450 jaar boezembeheer in Hollands Noorderkwartier. Edam 1994.
  4. Katja Bossaers en Carly Misset (red.), 400 jaar Beemster. Stichting Uitgeverij Noord-Holland 2012.
  5. Maarten Brock (red.), Leven van de wind: Molens in Noord-Holland. Stichting Uitgeverij Noord-Holland 2009.
  6. Bert Buizer, Piet Veel en Hans van Weenen (red.), Atlas van het Oer-IJ-gebied. Stichting Uitgeverij Noord-Holland en Stichting Oer-IJ, 2018.
  7. Petra van Dam, Van Amsterdams Peil naar Europees referentievlak: de geschiedenis van het NAP tot 2018. Hilversum 2018.
  8. H.S. Danner e.a. (red.), …die water keert: 800 jaar regionale dijkzorg in Hollands Noorderkwartier. Alkmaar/Edam 1994.
  9. H.S. Danner, B.K. van Rijswijk, C. Streefkerk en F.D. Zeiler, Polderlands: Glossarium van waterstaatstermen. Stichting Uitgeverij Noord-Holland en Vereniging voor Waterstaatsgeschiedenis 2009.
  10. Wouter Reh, Clemens Steenbergen en Diederik Aten, Zee van Land. De droogmakerij als atlas van de Hollandse landschapsarchitectuur. Stichting Uitgeverij Noord-Holland z.j.
  11. J.J. Schilstra, Wie water deert: Het Hoogheemraadschap van de Uitwaterende Sluizen in Kennemerland en West-Friesland, 1544-1969. Z.j. en pl. [Edam 1969].
  12. Idem, Schermerland: mensen en molens. Schermer 1971.
  13. Idem, In de ban van de dijk: de Westfriese Omringdijk. Hoorn 1974.
  14. Idem, De Heerhugowaard. De geschiedenis van de Huygenwaert. Z.pl. 1981.
  15. H. Schoorl, De bedijking van de Bergermeer. Alkmaars Jaarboekje 6 (1970), 67-92.
  16. Tijdschrift voor Waterstaatsgeschiedenis. Uitgave van de Vereniging voor Waterstaatsgeschiedenis sinds 1992.
  17. G.P. van de Ven (red.), Leefbaar Laagland. Geschiedenis van de waterbeheersing en landaanwinning in Nederland. Utrecht 2003.
  18. G. de Vries Azn, De zeeweringen en waterschappen van Noord-Holland. Derde uitgave, bewerkt door D. Kooiman. Alphen aan den Rijn 1936.
  19. J. Westenberg, Kennemer dijkgeschiedenis. Amsterdam/London 1974.
  20. Frouke Wieringa (red.), Perfect gemeten. Landmeters in Hollands Noorderkwartier ca 1550-1700. Wormer 1994.
  21. Frits David Zeiler, De Viaan: een Sijpschen molen anno 1579 op den Bergermeer opgericht. Alkmaarse Molenvereniging, 1976.
  22. Idem, Modderen en malen. De Berger- en Egmondermeer en hun randpolders. Museum Het Sterkenhuis, Bergen NH 2009.
  23. H. van Zwet, Lofwaerdighe dijckagies en miserabele polders. Een financiële analyse van landaanwinningsprojecten in Hollands Noorderkwartier 1597-1643. Hilversum 2009.
Aanmelden  Aanmelding vindt plaats via de website van Inholland Academy, erkend partner van HOVO Alkmaar, klik hier!  

Terug naar cursussen najaar 2019

© 2010-2019 HOVO Alkmaar | Disclaimer | 088 - 466 3030 | facebook.com/hovoalkmaar | hovo.alkmaar@inholland.nl