In de hedendaagse cultuur lijken de noties waarheid en kennis onder druk te staan. Leugen en waarheid lijken moeilijk te onderscheiden in de kakofonie van opvattingen die over ons wordt uitgestort en dat onderscheid lijkt ook minder belangrijk te worden.

De moderne filosofie is deels zelf schuldig aan deze situatie. Om dat in te zien bespreken we theorieën van sceptische filosofen uit Oudheid en moderniteit. Volgens Griekse sceptici is er geen criterium om onderscheid te maken tussen waar en onwaar. Volgens Nietzsche en Rorty is waarheid slechts een (culturele) interpretatie van de werkelijkheid die altijd vervangen kan worden door een andere.

In de cursus wordt niettemin betoogd dat waarheid en kennis robuuste begrippen zijn, die hoogstens in de cultuur verwaarloosd kunnen worden. Waarheden, en daarmee onwaarheden, bestaan en zijn onafhankelijk van de opvattingen van machthebbers al worden ze wel door hen ingezet. Waarheid en kennis zijn moeilijk te bereiken, maar helder te definiëren. Leugen is van waarheid onderscheiden hoewel het praktisch moeilijk of onmogelijk kan zijn om dat ook te doen.

We onderzoeken op welke manieren we waarheid kunnen definiëren en hoe we waarheid van beweringen kunnen begrijpen. Ook onderzoeken we hoe we kennis, gedefinieerd als waarheid waarvan we de waarheid kunnen inzien, kunnen bereiken, bijvoorbeeld via waarneming, inductie, deductie en abductie. We bespreken de wetten van het denken aan de hand van elementaire logica, argumentatieleer en bespreken het falen van ons denken in drogredenen. Dit alles wordt geïllustreerd aan de hand van voorbeelden uit filosofie, wetenschap en politiek.

We bespreken theorieën over de aard van wetenschap en over grens tussen wetenschap en pseudowetenschap. Daarbij worden noties als verificatie, falsificatie, natuurwet, causaliteit, bewijs en verklaring besproken. We onderzoeken het onderscheid tussen natuurwetenschap en geesteswetenschap, en bespreken de hermeneutiek als methode van de geesteswetenschap.

We vragen ons af of er een grens is aan wat we kunnen weten en waar die grens ligt. We onderzoeken de grenzen van de kennis? Zijn er zaken die wij principieel niet kunnen weten? Waar ligt de grens van ons kennen en wat is de aard ervan? Is metafysische kennis inderdaad onmogelijk?

Globale opbouw

  • College 1: Wat zijn waarheid en kennis?
  • College 2: Dat waarheid moet bestaan, waarheidstheorieën en waarheidsconflicten
  • College 3: Sceptische theorieën: Pyrrho, Nietzsche, Rorty
  • College 4: Kennis is waarheid waarvan de waarheid wordt ingezien op grond van waarneming, inductie, deductie, abductie.
  • College 5: Wat is wetenschap? Het onderscheid tussen natuurwetenschap en geesteswetenschap. Hermeneutiek als basis van de geesteswetenschap (Dilthey, Heidegger, Gadamer).
  • College 6: Wetenschapsfilosofische theorieën (Popper, Kuhn, Lakatos).
  • College 7: Wat is een (wetenschappelijke) verklaring? (Hempel, Van Fraassen).
  • College 8-9: De wetten van het denken: logica en argumentatieleer. Drogredeneringen.
  • College 10: Is metafysische kennis onmogelijk? Zijn er grenzen aan kennis? Kunnen wij alles weten? Zo nee, wat dan niet? (Kant, logisch empirisme, McGinn)
Terug naar cursusaanbod

Cursusinformatie

  • dinsdag
  • 22 en 29 november
  • 6 en 13 en 20 december
  • 10, 17, 24 en 31 januari
  • 7 februari
  • € 300,00
  • 10:00 - 12:30 uur
  • Inholland Alkmaar

Docent Arnold Ziegelaar
Arnold Ziegelaar is filosoof. Hij is werkzaam als docent in het hoger onderwijs en als filosofisch raadsman in de praktijk Goed Gesprek. Zijn interesse ligt vooral bij thema’s als bewustzijn, natuur, mystiek, zin, levenskunst en kunst. Hij is auteur van de boeken ‘Aardse mystiek, inleiding in de filosofie van de verwondering’ (2015) en ‘Oorspronkelijk bewustzijn, een kritiek van de neuromane rede’ (2016).

Ik wil mij aanmelden
(U wordt doorgeschakeld naar de website van Inholland Academy - erkend partner van HOVO Alkmaar).

Meld u aan voor de nieuwsbrief

Wilt u graag op de hoogte gehouden worden van het laatste nieuws van HOVO Alkmaar, zoals nieuwe cursussen en inspirerende lezingen en excursies? Meld u dan aan voor onze nieuwsbrief. HOVO Alkmaar behandelt uw persoonlijke gegevens vertrouwelijk en verstrekt deze niet aan derden.