Europa maakt zorgelijke tijden door. De oorlog in Oekraïne, de energiecrisis en toenemende inflatie geven aanleiding tot onrust en zorg. De oorlog heeft geleid tot meer eenheid tussen de Europese landen en tot gezamenlijke beslissingen, die voorheen ondenkbaar waren. Intussen wordt het meer en meer duidelijk dat zich een nieuwe wereldorde aftekent met andere verhoudingen en relaties. Wat wordt de plaats van Europa in de verschuivende machtsverhoudingen? Eenheid van de EU-landen is nodig voor een sterke positie tegenover Verenigde Staten, Rusland en China. Om medespeler te zijn en te blijven moet Europa keuzes maken op het gebied van energie, klimaat, moderne technologie en defensie. Anders wordt het op den duur een speelveld van de grootmachten: een weinig aanlokkelijk alternatief.

De colleges zijn opgezet en ingedeeld op basis van de economische en politieke situatie in juni 2022. Latere ontwikkelingen, met name rond de oorlog in Oekraïne, kunnen tot een aangepaste indeling leiden.

College 1: Europese Unie: moeizame weg naar eenheid
Europa staat nu voor grote uitdagingen. Oekraïne en Moldavië kloppen bij de EU op de deur en willen versneld toetreden. Tegelijkertijd zitten Albanië en Noord-Macedonië nog in de wachtkamer. Intussen probeert China in Midden- en Oost-Europa een voet tussen de deur te krijgen via aanleg van infrastructuur en het aanbieden van goedkope leningen. Om minder afhankelijk te zijn van olie en gas uit Rusland werkt de EU aan plannen voor een intensiever gebruik van hernieuwbare energie. Als Europa medespeler wil blijven zal het meer moeten investeren in moderne technologie en energie en de militaire samenwerking moeten intensiveren. Dat vereist dat de EU een politieke eenheid wordt, waarin één of twee lidstaten een gezamenlijke beslissing niet kunnen blokkeren.

College 2: Waarheen, Rusland?
Poetin staat in de oude lijn van de tsaren: bescherming van het hartland door afhankelijke of neutrale bufferstaten. Lidmaatschap van Oekraïne van de NAVO en de EU moet in die visie worden voorkomen. De economie van Rusland is kwetsbaar, want meer dan de helft van de export bestaat uit olie en gas. Het huishoudboekje van de overheid is sterk afhankelijk van energie. De inval van Rusland in Oekraïne heeft tot meer eenheid van de Europese landen geleid. Vanwege de sancties heeft de economie van Rusland nu minder armslag. De afloop van de oorlog is op het moment van schrijven nog onzeker. Volgens schattingen heeft de oorlog de productiecapaciteit van Oekraïne met een derde verminderd.

College 3: Rechtsstaat onder vuur: Hongarije en Polen
Al jaren zijn er zorgen over de rechtsstaat in Hongarije en Polen. In Hongarije zijn vrijheid en diversiteit van de media in gevaar, in Polen wordt de onafhankelijkheid van de rechtspraak aangetast. Voor dit beleid is ruime steun van de bevolking, met name in de landelijke gebieden. Deze ontwikkeling is mede te verklaren uit de heel ander geschiedenis van beide landen. Bovendien had de oriëntatie op het westen, na de val van de Berlijnse Muur, heel andere gevolgen dan was verwacht. De Europese rechter heeft uitgesproken dat beide landen de gebreken van de rechtsstaat moeten herstellen. Als zij hieraan geen gehoor geven komen de subsidies die zij van de EU ontvangen, in gevaar (zie college 4).

College 4: Economische gevolgen van het Coronavirus
In tal van landen heeft de overheid bedrijven ondersteund om de schade van het coronavirus te beperken. Na veel discussie heeft de EU het Corona-herstelfonds ingesteld, waarmee miljardenbedragen voor de lidstaten ter beschikken komen voor herstel van de schade van het coronavirus. Hongarije en Polen ontvangen hun bedragen pas als zij de rechtsstaat in ere herstellen (zie boven). Door de lockdowns in de landen zijn knelpunten ontstaan in de internationale ketens van toelevering van grondstoffen en materialen. Door deze schaarste zijn de prijzen daarvan fors gestegen, met een hogere inflatie als gevolg. Tenslotte laat corona zien dat het voor Europa en Amerika riskant is als zij voor vitale producten, bijvoorbeeld medicijnen, te veel afhankelijk worden van andere landen.

College 5: Begrotingsbeleid en monetair beleid
Door hogere uitgaven vanwege het coronavirus zijn in veel landen de schulden van de overheden sterk toegenomen. Volgens sommigen is dit riskant, anderen tillen hier minder zwaar aan. Aan de hand van enkele eenvoudige formules is aan te geven welke economische factoren bepalend zijn voor de ontwikkeling van de staatsschuld en hoe eventuele risico’s zijn in te schatten. Door knelpunten in de aanlevering van o.a. grondstoffen en materialen is de inflatie nu wereldwijd hoger (zie college 4). Dit proces is nog versterkt door de oorlog in Oekraïne. In onze regio staat de Europese Centrale Bank voor de uitdaging om de dynamiek van de inflatie via haar monetaire beleid af te remmen. Hoe werkt dit en wat zijn de mogelijkheden en beperkingen?

College 6: China en de wereld
De lockdowns in grote delen van China verminderen de groeivooruitzichten voor dit en het volgende jaar. Dit wordt nog versterkt door de problemen in de sector onroerend goed en de daarmee verbonden hoge schulden. Dat neemt niet weg dat China economisch en geopolitiek steeds belangrijker wordt. China investeert werelwijd in de Nieuw Zijderoute – ook in Europa – en paait landen met aanleg van infrastructuur en goedkope leningen. China claimt een groot deel van de Zuid-Chinese Zee en voert de spanning rond Taiwan op. Europa en Amerika hebben nauwe handelsrelaties met China, maar dit gaat met fricties gepaard. China subsidieert zijn staatsbedrijven en verplicht buitenlandse bedrijven technologie over te dragen als zij zich in China willen vestigen. Afspraken om een gelijk speelveld te bereiken moeten nog door het Europese Parlement worden goedgekeurd. China heeft de ambitie om een leidende rol te spelen in de ontwikkeling van de moderne technologie en is daarmee al ver gevorderd.

Terug naar cursusaanbod

Cursusinformatie

  • dinsdag
  • 11 en 25 oktober
  • 1, 8, 15 en 22 november
  • € 210,00
  • 14:00 - 16:30 uur
  • Inholland Alkmaar

Docent dr Piet Buitelaar
Dr Piet Buitelaar studeerde aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en promoveerde op een dissertatie over de overheidsfinanciën van Nederland. Hij was als wetenschappelijk hoofdmedewerker werkzaam bij de Universiteit van Amsterdam en nadien als econoom verbonden aan De Nederlandsche Bank. Hij heeft gedurende vijf jaar periodiek gastcolleges gegeven aan diverse universiteiten in China, met name aan de Business School van de Guangxi University in Nanning. Bij HOVO-Alkmaar heeft hij eerder cursussen gegeven over ‘Europa’ en over ‘Globalisering en verschuivende machtsverhoudingen’.

Lesmateriaal
De colleges worden ondersteund door een PowerPoint presentatie, die na elk college aan de cursisten wordt verzonden. Er hoeft geen literatuur te worden aangeschaft. De docent verwijst tijdens de colleges naar relevante literatuur en websites.

Ik wil mij aanmelden
(U wordt doorgeschakeld naar de website van Inholland Academy - erkend partner van HOVO Alkmaar).

Meld u aan voor de nieuwsbrief

Wilt u graag op de hoogte gehouden worden van het laatste nieuws van HOVO Alkmaar, zoals nieuwe cursussen en inspirerende lezingen en excursies? Meld u dan aan voor onze nieuwsbrief. HOVO Alkmaar behandelt uw persoonlijke gegevens vertrouwelijk en verstrekt deze niet aan derden.