• 
• 
• 

Menu

• Welkom
• Nieuws
• Agenda
• Cursusaanbod
• Van cursisten
• Over HOVO
• Cursusgids
• Contact
• Routebeschrijving
• Aanmelden
• Annuleringsvoorwaarden

Over gedragskeuzes praten: inleiding in de praktische filosofie

Introductie
‘Wat behoor ik te doen?’ zou volgens Kant de kernvraag zijn van de praktische filosofie of ethiek. Hij onderscheidde dit onderdeel van de filosofie, naast de kennis- en kunstfilosofie, als een hoofdingrediënt van zijn vak. De kernvraag eruit heeft, ruim twee eeuwen later, niets aan betekenis verloren. Een accentverschuiving is echter dat het in de hedendaagse ethiek eerder gaat om de vraag ‘hoe kunnen we praten of discussiëren over wat gedaan behoort te worden?’

Deze cursus is een inleiding tot het ethische denken en redeneren. In het eerste deel van de cursus (college 1 t/m 3) vindt een verkenning plaats van dit onderdeel van de filosofie, het onderwerp ervan en de plaats die het inneemt binnen de filosofie als geheel. Dan volgt een behandeling van twee veelbesproken ethische thema’s (college 4 en 5), enerzijds de discussie over normen en waarden, anderzijds de tegenstelling tussen absolutistische en relativistische standpunten. Ter afronding worden de drie klassieke ethische redeneervormen behandeld (college 6 t/m 10), de deugdethiek, de plichtethiek en het utilisme. Gedurende de hele cursus worden onderwerpen uit de actualiteit gebruikt om de filosofische denkbeelden te illustreren. Bij elke onderwijsbijeenkomst horen toepassingsopdrachten die de deelnemers helpen om filosofische inzichten zelf te gebruiken.

 

Inhoud colleges
1.  Aan de hand van een concreet voorbeeld van gedragskeuzes komt aan de orde wat praktische filosofie inhoud. Het onderscheid tussen kennisoordelen en normatieve oordelen speelt daarbij een rol, evenals het onderscheid tussen gedrag en praten over gedrag.

2.  Het gaat in de praktische filosofie niet over denkbeelden die handig of nuttig zijn, maar over gedrag. De vraag wat menselijk gedrag is, staat centraal in deze tweede bijeenkomst.

3.  Als ethiek het filosoferen over gedrag is, komt de vraag op welke andere onderwerpen filosofen overdenken. Dat vogelperspectief op de filosofie biedt de mogelijkheid om nauwkeuriger aan te geven waar het in de praktische filosofie over gaat. Bij deze specificatie komt het onderscheid aan de orde tussen moraal en ethiek.

4.  Nu eenmaal duidelijk is waar het in de praktische filosofie over gaat, komen de begrippen ‘waarde’ en ‘norm’ onder de loep. Hoewel politici geneigd zijn om deze woorden in één adem uit te spreken, zal het nut blijken van en zuiver begripsmatig onderscheid.

5.  Als tweede ethische gespreksonderwerp komt de tegenstelling aan de orde tussen absolutistische en relativistische standpunten. Speciaal in een tijd waarin de culturele en etnische diversiteit toeneemt, leidt de botsing tussen deze standpunten tot veel commotie.

6.  Dit college vormt de eerste van een serie over de klassieke redeneervormen uit de praktische filosofie. De deugdethiek die al bij Plato en Aristoteles te vinden is, komt onder de loep.

7.  Deel twee van de serie over redeneervormen is gewijd aan de plichtethiek, waar Kant een belangrijk pleidooi voor gehouden heeft. Tijdens deze bijeenkomst zal blijken hoe de redeneervormen te herkennen zijn in actuele discussies over maatschappelijk zwaarwegende gedragskeuzes.

8.  Het actuele nut van inzicht in de drie redeneervormen komt ook aan bod in deze derde aflevering van de serie, waarbij het utilisme onder de loep komt.

9.  De filosoof Rawls komt in deze aflevering van de reeks over redeneervormen speciaal aan bod, want zijn werk is te beschouwen als een mengvorm van de drie eerder behandelde redeneervormen.

10. Deze afsluitende bijeenkomst is gereserveerd voor eventuele uitloop en voor het behandelen van de vraag of het filosoferen over gedragskeuzes ook nog ‘praktisch’ is in de alledaagse zin van dat woord.

 

Aanbevolen literatuur

• Blackburn, S. (2005) Goed leven; een tegendraadse beschouwing over ethiek. Rotterdam: Lemniscaat (derde Nederlandstalige druk van het Engelse origineel uit 2001; eventueel is het originele Being good. A short introduction to ethics Ook bruikbaar).
• Kuipers, H.J. (2010) Syllabus bij de cursus.

Docent
Dr. Hans-Jan Kuipers studeerde sociale wetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam. In 1992 promoveerde hij op een historisch-pedagogische studie naar Kees Boeke, de pionier van de Werkplaats in Bilthoven. Hij was tien jaar verbonden aan het pedagogisch instituut van de Universiteit van Amsterdam en tien jaar aan hetzelfde instituut van de Universiteit Leiden, maar doceerde voornamelijk sociologische en filosofische onderwijsonderdelen. Uit zijn werkzaamheden aan het Nutsseminarium voor Pedagogiek, dat opgegaan is in de Hogeschool van Amsterdam, ontstond Pedagogiek voor professionele opvoeders (Bussum: Coutinho, 1999 en 2008). Sinds 2002 is hij volledig werkzaam bij de School of Social Work van Hogeschool INHolland en deze werkzaamheden resulteerden in Levensloopsociologie (Bussum: Coutinho, 2009).

docenten dr. H.J. Kuipers filosofie en sociologie	werkvorm hoorcollege met gelegenheid tot discussie en eigen inbreng	dag en tijd maandag 13.15- 15.45 uur
	studiebelasting enkele uren zelfstudie per week	periode 27/9 – 4/10 – 11/10 – 18/10 – 1/11 – 8/11 – 15/11 – 22/11 - 29/11 - 6/12
		cursusprijs € 200,-
		cursusnummer O-110035

Terug naar cursussen najaar 2010